Tim Berners-Lee
Inventor of the World Wide Web, Founder of W3C, Co-founder & CTO of Inrupt
ສະຫະລາດຊະອະນາຈັກ ສະຫະລາດຊະອະນາຈັກ 
ສະຫະລັດ Themes
ທ່ານ ທິມອທີ ຈອນ ເບີນເນີສ-ລີ (OM, KBE, FRS, FRSA) ແມ່ນນັກວິທະຍາສາດຄອມພິວເຕີຊາວອັງກິດ ຜູ້ຄິດຄົ້ນ World Wide Web ທີ່ CERN ໃນປີ 1989 ໂດຍພັດທະນາເທັກໂນໂລຢີພື້ນຖານຂອງ HTTP, HTML ແລະ URIs. ລາວເປັນຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງ ແລະ CTO ຂອງ Inrupt ຊຶ່ງເປັນບໍລິສັດທີ່ສ້າງຕໍ່ຍອດຈາກແພລດຟອມ Solid ແບບ open-source ເພື່ອສົ່ງເສີມອຳນາດການຄວບຄຸມຂໍ້ມູນ (data sovereignty) ແລະເວັບແບບກະຈາຍສູນກາງ (decentralized web) ແລະ ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນ Founder ແລະ Emeritus Director ຂອງ World Wide Web Consortium (W3C) ອົງການມາດຕະຖານສາກົນທີ່ລາວກໍ່ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອນຳພາການພັດທະນາເວັບ.
ລາວດຳລົງຕຳແໜ່ງດ້ານວິຊາການເຊັ່ນ Emeritus 3Com Founders Professor of Engineering ທີ່ MIT CSAIL ແລະ Professor ຢູ່ພາກວິຊາ Computer Science ຂອງ University of Oxford, ແລະເປັນຮ່ວມກໍ່ຕັ້ງ Open Data Institute. ການຍອມຮັບຂອງລາວລວມມີ ACM A.M. Turing Award (2017), Millennium Technology Prize, ແລະ Queen Elizabeth Prize for Engineering ພ້ອມດ້ວຍກຽດອື່ນໆອີກຫຼາຍຢ່າງ.
Solid Project ແລະ ອຳນາດຄວບຄຸມຂໍ້ມູນ (Data Sovereignty)
ນອກເໜືອຈາກວຽກພື້ນຖານຂອງລາວກ່ຽວກັບເວັບ, Berners-Lee ໄດ້ໃຊ້ເວລາຈຳນວນຫຼາຍໃນອາຊີບຊ່ວງບໍ່ດົນມານີ້ ເພື່ອຈັດການກັບສິ່ງທີ່ລາວເຫັນວ່າເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງແບບໂຄງສ້າງໃນວິທີທີ່ຂໍ້ມູນສ່ວນບຸກຄົນຖືກຈັດການຢູ່ໃນອອນໄລນ໌. ຄຳຕອບຂອງລາວຕໍ່ບັນຫານີ້ແມ່ນໂປຣໂທຄໍ Solid — ມາດຕະຖານເທັກນິກແບບ open-source ທີ່ລາວພັດທະນາຂຶ້ນຜ່ານ Decentralized Information Group (DIG) ທີ່ລາວເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງຢູ່ MIT CSAIL. Solid ເພີ່ມຄວາມສາມາດທີ່ບໍ່ເຄີຍຢູ່ໃນຂໍ້ກຳນົດເວັບເດີມ ລວມທັງ global single sign-on, universal access control, ແລະ data API ທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ແອັບພລິເຄຊັນໃດໆ ສາມາດເກັບ ແລະ ດຶງຂໍ້ມູນຈາກບ່ອນເກັບຂໍ້ມູນໃດໆທີ່ສອດຄ່ອງໄດ້.
ການນຳໃຊ້ Solid ແບບປະຕິບັດ ສຸນກາງຢູ່ທີ່ສິ່ງທີ່ Berners-Lee ອະທິບາຍວ່າເປັນ Data Wallets — ໜ່ວຍເກັບຂໍ້ມູນທີ່ປອດໄພ ແລະ ເຮັດວຽກຮ່ວມກັນໄດ້ (interoperable) ທີ່ຮັກສາຂໍ້ມູນຂອງຄົນໜຶ່ງໃຫ້ຖືກລວມໄວ້ໃນການຄວບຄຸມຂອງຕົນເອງ ບໍ່ແມ່ນແຍກກະຈາຍຢູ່ຕາມແພລດຟອມທີ່ເປັນຂອງບໍລິສັດ. ເຫດຜົນຂອງລາວສຳລັບສະຖາປັດຕະຍະນີ້ ແມ່ນວ່າການແຕກກະຈາຍຂອງຂໍ້ມູນຈະກົດທັບມູນຄ່າທີ່ແທ້ຈິງຂອງມັນ: ເມື່ອຂໍ້ມູນປະຫວັດສຸຂະພາບ, ປະຫວັດການເງິນ, ແລະ ກິດຈະກຳທາງສັງຄົມຂອງຄົນໜຶ່ງຖືກແຍກໄວ້ໃນບໍລິການຕ່າງກັນ, ການເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງຈຸດຂໍ້ມູນເຫຼົ່ານັ້ນຈະຍັງບໍ່ເຫັນ. ການນຳມັນມາລວມໄວ້ໃນພື້ນທີ່ດຽວທີ່ຖືກຄວບຄຸມ ໃນການອະທິບາຍຂອງລາວ ແມ່ນບ່ອນທີ່ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ມີຄວາມໝາຍຈະເປັນໄປໄດ້.
AI, ຮູບແບບທຸລະກິດຂອງເວັບ, ແລະ Charlie
Berners-Lee ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງເຂັ້ມຂົ້ນກັບຄຳຖາມວ່າ generative AI ມາກະທົບກັບພື້ນຖານທາງເສດຖະກິດຂອງເວັບແນວໃດ. ໃນການກ່າວສະແດງຢູ່ FT Future of AI Summit ໃນເດືອນພະຈິກ 2025, ລາວໄດ້ຍົກຄວາມກັງວົນວ່າ ເມື່ອ large language models ສັງເຄາະ ແລະ ນຳສະເໜີຂໍ້ມູນໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ໂດຍກົງຫຼາຍຂຶ້ນ, ຈຳນວນຄົນທີ່ໄປຢ້ຽມເວັບໄຊທີ່ສ້າງເນື້ອຫານັ້ນຈະຫຼຸດລົງ. ເນື່ອງຈາກຮູບແບບທຸລະກິດທີ່ເດັ່ນຂອງເວັບອາໄສການສາຍຕາຂອງມະນຸດເພື່ອສ້າງລາຍຮັບຈາກໂຄສະນາ, ໂລກທີ່ AI intermediaries ນຳເນື້ອຫາໄປໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ແທນທີ່ຈະພາພວກເຂົາໄປຫາແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ ຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາແບບໂຄງສ້າງ ທີ່ ໃນຄຳເວົ້າຂອງລາວ ຈຳເປັນຕ້ອງ “ຖືກປ່ຽນແທນດ້ວຍສິ່ງອື່ນ”.
ລາວຍັງໄດ້ສັງເກດອີກວ່າ ຮູບແບບທີ່ອີງໃສ່ໂຄສະນາໃນປັດຈຸບັນ ກໍມີຕົ້ນທຶນຂອງມັນເອງ. ການໂຄສະນາທີ່ເຈາະຈົງສູງ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ຮູ້ສຶກວ່າຖືກຈັບຕາຈາກການສອດສ່ອງ (surveilled) ແລະ ບາງຄົນກໍເລີ່ມເບື່ອໜ່າຍກັບມັນແລ້ວ. ການສັ່ນຄອນທີ່ AI ນຳມາ ເຖິງຈະທຳໃຫ້ບໍ່ມັ່ນຄົງ ແຕ່ກໍເປີດຊ່ອງທາງໃຫ້ຄິດທົບທວນການຈັດວາງເຫຼົ່ານັ້ນຄືນ. ການລົງທຶນຂອງລາວເອງ, Inrupt, ກຳລັງພັດທະນາຜະລິດຕະພັນ AI ແບບສົນທະນາທີ່ມີຊື່ວ່າ Charlie, ເຊິ່ງດຶງຈາກຂໍ້ມູນສ່ວນບຸກຄົນຂອງຜູ້ໃຊ້ທີ່ເກັບໄວ້ໃນ data wallet ທີ່ສອດຄ່ອງກັບ Solid ເພື່ອສ້າງຄຳຕອບທີ່ເປັນສ່ວນຕົວ, ພ້ອມທັງໃຫ້ຜູ້ໃຊ້ຄວບຄຸມຢ່າງຊັດເຈນວ່າບໍລິການໃດສາມາດເຂົ້າເຖິງຂໍ້ມູນນັ້ນໄດ້. ວິທີການນີ້ສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນປັດຈຸບັນທາງດ້ານການອອກແບບທີ່ສອດຄ່ອງກັນ: AI ທີ່ໃຊ້ຂໍ້ມູນສ່ວນບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມລະອຽດສາມາດເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍກວ່າ, ແຕ່ຈະເຮັດໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອຄົນທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງຂໍ້ມູນນັ້ນ ຍັງຄົງມີອຳນາດຕັດສິນ (agency) ທີ່ມີຄວາມໝາຍ.
ນີ້ແມ່ນສຳລັບທຸກຄົນ: ບັນທຶກຄວາມຈຳ (Memoir) ແລະ ການສືບຕໍ່ຮຽກຮ້ອງ
ໃນທ້າຍປີ 2025, Berners-Lee ໄດ້ພິມບັນທຶກຄວາມຈຳທີ່ມີຊື່ວ່າ This Is for Everyone ເຊິ່ງເປັນປະໂຫຍກທີ່ລາວໄດ້ຮ່ວມສ້າງຂຶ້ນໃນພິທີເປີດງານ Opening Ceremony ຂອງ 2012 London Olympics. ຊື່ເລື່ອງນີ້ສະທ້ອນຫຼັກການທີ່ລາວໄດ້ສື່ສານຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ໃນຖານະເປັນຈຸດປະສົງທີ່ຂັບເຄື່ອນເວັບ — ເວທີທີ່ໃຫ້ຄົນທຸກຄົນເຂົ້າເຖິງໄດ້ຢ່າງທົ່ວໄປ ສຳລັບຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມຄິດສ້າງສັນ ບໍ່ແມ່ນໂຄງລະບົບທີ່ຖືກປັບໃຫ້ເໝາະສົມກັບການດຶງຜົນກຳໄລທາງການຄ້າ ຫຼື ການລວມອຳນາດ. ປຶ້ມຫົວນີ້ກ່າວເຖິງເສັ້ນທາງຂອງການພັດທະນາເວັບ ລວມທັງວິທີທີ່ມັນໄດ້ຫຼົງອອກຈາກຄວາມຕັ້ງໃຈເດີມນັ້ນ ແລະ ໂຕ້ຖຽງເພື່ອສະເໜີເສັ້ນທາງໃນການຟື້ນຄືນຄວາມເປັນລະບອບປະຊາທິປະໄຕຂອງມັນ.
ການສະແດງຄວາມຄິດຂອງລາວຕໍ່ສາທາລະນະໃນຊ່ວງນີ້ ກັບມາສຸມຢູ່ກັບຫົວຂໍ້ທີ່ວ່າ ບັນຫາຂອງເວັບ — ການລວມຕົວຂອງແພລດຟອມ, ການນຳໃຊ້ຂໍ້ມູນເພື່ອຜົນປະໂຫຍດ, ແລະ ການຖືກກັດເຊົາຂອງເສດຖະກິດຈາກໂຄສະນາພາຍໃຕ້ການກົດດັນຂອງ AI — ແມ່ນບັນຫາດ້ານການອອກແບບ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ບັນຫາດ້ານການອອກກົດລະບຽບ. ໂປຣໂທຄໍ Solid ແລະ ວຽກງານຢູ່ Inrupt ແມ່ນແນວທາງທີ່ລາວມັກໃຊ້ເປັນຄຳຕອບ: ມາດຕະຖານເທັກນິກທີ່ປ່ຽນໂຄງສ້າງຂອງແຮງຈູງໃຈພື້ນຖານ ໂດຍບໍ່ພຶ່ງອາໄສການແຊກແຊງດ້ານນະໂຍບາຍຢ່າງດຽວ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນວຽກດ້ານວິຊາການຢູ່ MIT ແລະ Oxford, ວຽກການພັດທະນາມາດຕະຖານຢູ່ W3C, ຫຼື ການຂັບເຄື່ອນທາງການຄ້າຜ່ານ Inrupt, ເສັ້ນທາງຂອງການໂຕ້ຖຽງນີ້ຍັງຄົງສອດຄ່ອງກັນ ໃນຫຼາຍກວ່າສາມທົດສະຫວັດຂອງການເຂົ້າຮ່ວມກັບວ່າເວັບເຮັດວຽກແທ້ໆແນວໃດ.